Het dier dat het meest met de Himalaya wordt geassocieerd is ongetwijfeld de yak, of jak. Wie ooit op trekking ging door het Everestgebied of over hoge passen in Ladakh reed, werd ongetwijfeld geconfronteerd met deze prachtige dieren. In het leven van veel Himalaya-bewoners nemen deze immense dieren een belangrijke plek in: zij zorgen voor voedsel, transport, kleding en beschutting.

Yaks zijn uitermate geschikt voor het leven op grote hoogte. Ze voelen zich op hun best op hoogtes tussen de 3000 en de 6000m. De vrijwel uitgestorven wilde yaks (of drongs) die tot de jaren ’70 over de hoogplateau’s trokken zijn enorme dieren die tot 2m hoog kunnen worden en vaak bijna een ton wegen. Wij kennen meestal gedomesticeerde exemplaren die door (semi-)nomadische Himalaya-bewoners vooral gebruikt worden als lastdieren en voor hun wol.

Reeds eeuwenlang worden yaks gekruist met gewone runderen. De meeste ‘yaks’ die je dan ook ontmoet tijdens een tocht door de Himalaya zijn dan ook ‘dzo’ (kruisingen). Dzo combineren de fysieke capaciteiten van de yak met de melkproductie van koeien en zijn dus economisch interessanter voor de Himalayabewoners.

Alles van de yak wordt gebruikt

De vacht van de yaks is ideaal voor zijn habitat op de winderige hoogvlakten. Van het ruwe, lange haar worden allerhande gebruiksvoorwerpen gemaakt: draagtassen, dekens, touwen,… Het haar levert ook de basis voor de karakteristieke tenten van de nomaden. Door de olie op de haren is het weefsel immers waterbestendig. Tenten van yak-haar zijn duurzamer en vooral warmer dan klassieke canvastenten.

Yakmelk bevat tweemaal zo veel vet als melk van gewone runderen en wordt voornamelijk verwerkt tot yoghurt, harde kaas (‘churpi’) en yakboter. Deze boter vormt samen met een flinke snuif zout de basis voor de befaamde boterthee die veelvuldig geschonken wordt.

Yakmest wordt verzameld en gedroogd. Doordat er op de hoogplateau’s nauwelijks bomen zijn, vormt het de voornaamste brandstof om op te koken en voor verwarming.

Hoewel boeddhisten principieel tegen het slachten van dieren zijn, wordt yakvlees toch gegeten. De kop van gedode yaks wordt vaak als een feestmaal opgediend en de hoorns doen dienst als versiering of als afweermiddel tegen boze geesten.

Hoogteziekte: hoe voorkomen?

Hoogteziekte is een item dat vaak ter sprake komt wanneer reizigers ons contacteren in verband met hun reis naar Nepal of Ladakh.
De schrik zit er bij veel reizigers blijkbaar serieus in wanneer zij naar de Himalaya reizen. Toch kan je het risico om symptomen van hoogteziekte te krijgen beperken mits je een aantal voorzorgsmaatregelen in acht neemt.

Wat is hoogteziekte?

Acute hoogteziekte komt voor als je lichaam onvoldoende aangepast is aan de de lage zuurstofdruk op grote hoogte. Iedereen kan ermee geconfronteerd worden van zodra je langere tijd boven de 2000 m verblijft. De kansen stijgen echter gevoelig als je boven de 3500m verblijft.
De gevoeligheid voor acute hoogteziekte is persoonsgebonden en is helemaal niet afhankelijk van je fysieke conditie of van het aantal keren dat je in het verleden reeds op grote hoogte was. Heb je hart- of longproblemen dan loop je wel een groter risico.

De symptomen van acute hoogteziekte (in het Engels AMS genoemd) zijn een algemene lusteloosheid, hoofdpijn, verminderde eetlust, misselijkheid en eventueel braken.

Hoe voorkom je hoogteziekte?

Echt voorkomen kan je hoogteziekte niet. Toch kan je een aantal voorzorgs-maatregelen in acht nemen.

1. Stijg niet te snel: hanteer geen te strak reisschema voor je trekking en sla desnoods een dagje over. De Himalaya loopt niet weg ! Genieten van de schoonheid van de bergen primeert boven afzien.
2. Doe het de eerste dagen boven de 2500m rustig aan. Vlieg je in op bijvoorbeeld Leh (3500m) start dan de eerste dag met complete rust en beperk je de volgende dagen tot lichte activiteiten. Ga zeker niet onmiddelijk van start met stevige wandelingen of een trekking, ook niet als je je goed voelt. De weerslag zou immers enkele dagen later kunnen komen.
3. Vermijd het gebruik van alcohol of vochtafdrijvende dranken (koffie). Drink vooral veel water zodat de vochthuishouding in je lichaam op peil blijft. Een goede truk om dit te controleren is de kleur van je urine: hoe lichter, hoe beter
4. Neem geen slaapmiddelen en vermijd andere geneesmiddelen zoals antibiotica.
5. Overweeg eventueel het gebruik van Diamox maar overleg hierover met je arts of met het Instituut voor Tropische Geneeskunde.
6. ‘Climb high, Sleep Low’ is het motto van veel ervaren trekkers. Het helpt als je bijvoorbeeld overdag enige tijd op grotere hoogte bent (bv bij de oversteek van een bergpas) en ’s avonds dan enkele honderden meters lager slaapt.
7. Verdwijnen de symptomen niet, daal dan af naar lagere hoogtes.
8. Praat over de symptomen met je lokale gidsen (als je die hebt). Als je met een goede gids reist, weet deze hoe te handelen en weet deze hoe hij de route kan aanpassen.

Bovenal, hang de held niet uit. Acute hoogteziekte verdwijnt bij de meeste mensen na enkele dagen. Sommigen hebben er zelfs geen last van en vragen zich achteraf af waarvoor de hele commotie nodig was. Bij een kleine minderheid echter die geen acht neemt op de waarschuwingen kan acute hoogteziekte evolueren naar long- of hersenoedeem, wat fatale gevolgen kan hebben.